Hãy sống thật "đắc lực"

Thế nào là sống “đắc lực”? Sống đắc lực là sống cách nào để sinh lợi thật nhiều và tiêu tốn thật ít trong một lĩnh vực nào bất luận: về sức khỏe, về tinh thần, về nghề nghiệp cũng như về tiền bạc.

Gia Nam Gia Nam
Ngày xưa có ba chàng kỵ mã vượt qua bãi sa mạc. Một hôm, trời sập tối ba chàng cũng vừa tới bờ sống khô cạn.
 
Bỗng trong đêm tối có một tiếng bí mật vang lên: “Hãy dừng bước lại”. Cả ba đều tuân lệnh, tiếng nói bí mật ấy lại tiếp: “Các ngươi hãy xuống ngựa, bước xuống lòng sông nhặt lấy mỗi người một năm sỏi, bỏ vào túi rồi hãy đi”.
 
Cả ba cũng đều làm y lời dạy. Tiếng nói lại tiếp: “Hay lắm, các ngươi đã làm theo lệnh của ta. Mai này các ngươi sẽ vừa vui sướng mà cũng vừa buồn bã”. Ba chàng kỵ mã ngơ ngác nhìn nhau và lên ngựa dong ruổi.
 
Khi mặt trời vừa ló dạng, ba chàng móc túi ra thì những hòn sỏi đã biến thành những kim cương, những trân châu chiếu ngời.
 
Và đúng như tiếng nói bí mật đã mách trước, cả ba đều vừa sung sướng vừa buồn rầu. Họ sung sướng vì nhặt được của báu, họ buồn bực vì đã trót dại không nhặt nhiều hơn…
 
* * *
 
Thưa anh, hôm nay anh có dám quả quyết với tôi rằng trong 20 năm tới đây anh sẽ không gặp cảnh éo le của 03 chàng kỵ mã nói trên đây chăng?
 
Hôm nay, anh cũng như ba chàng kỵ mã ấy, đang nhặt những hòn sỏi. Những hòn sỏi anh đang nhặt và có quyền nhặt lấy bao nhiêu cũng đặng là: SỨC KHỎE, TUỔI TRẺ, TƯƠNG LAI. Anh có biết nhặt lấy tất cả những ân huệ của TUỔI TRẺ chăng? Anh có biết dùng cái SINH LỰC còn nguyên vẹn để làm những công việc hữu ích chăng? Anh có nhận thấy giá trị vô biên của TƯƠNG LAI mà anh có thể nắm trong tay chăng?
 
Hãy coi chừng những hòn sỏi ấy trong 20 năm nữa có thể là những châu báu đấy.
 
ĐỂ SAU NÀY KHỎI HỐI TIẾC, ngay từ bây giờ anh phải biết phát triển một cách đầy đủ tất cả những khả năng của anh, phải biết dùng tất cả thời giờ quý báu của TUỔI TRẺ, để xây đắp TƯƠNG LAI. Anh phải sống tận độ, sống một trăm phần trăm chứ không phải chỉ sống chín mươi tám phần trăm, tức anh phải biết sống một cách “đắc lực” vậy.
 
Thế nào là sống “đắc lực”? Sống đắc lực là sống cách nào để sinh lợi thật nhiều và tiêu tốn thật ít trong một lĩnh vực nào bất luận: về sức khỏe, về tinh thần, về nghề nghiệp cũng như về tiền bạc.
 
Nói một cách khác, người đắc lực là người luôn luôn có thâu một mối lợi nào, không những lợi về tiền bạc mà lợi về sức khỏe, lợi về hiểu biết, lợi về tính khí, nếu được lợi về hạnh phúc nữa thì thật là người đã sống đầy đủ trăm phần trăm, tức là sống đắc lực.
 
Anh muốn cho một vài thí dụ?
 
Đây là một người giữ chức thư ký trong một công sở. Y không cho thế là an phận nên lo học thêm, trước để mở mang đường tri thức của mình, sau để ra gánh vác trách nhiệm khai hóa, thức tỉnh đồng bào. Một khi cái vốn tri thức y đã dồi dào, y buông nghề thư ký, nhảy ra viết báo, viết sách. Người ấy biết sống cách đắc lực.
 
Đây là một người đứng bán cà phê trên tàu thủy, tuy làm một công việc nhỏ mọn, song y mang một hoài bão to. Y quyết làm giàu, và với một chí khí làm vốn, y đã gây nên cơ nghiệp đồ sộ. Từ một anh bồi tàu y đã trở nên chủ hãng tàu, chủ hầm mỏ, đó là một gương sống đắc lực.
 
Một người “đắc lực”? Người ấy có thể là môt Trương Vĩnh Ký, một Nguyễn Văn Vĩnh trên lĩnh vực văn chương, một Bạch Thái Bưởi, một Trương Văn Bền trên lĩnh vực doanh nghiệp.
 
Chúng tôi không nói về “người”, chúng tôi chỉ nói về “tính khí”. Nhiều người không “sống” hoặc giả họ chỉ “sống nửa chừng” nghĩa là không bao giờ họ dùng hết tất cả những năng lực của họ. Họ có khiếu thông minh, song óc thông minh ấy họ không mang dùng. Ở trường học, ông thầy cho điểm về sự học hành của học trò: “sáng dạ song không ráng học”; một anh học trò sáng dạ mà không ráng sức học có giỏi giắn hơn gì một anh tối trí mà chăm chỉ học?
 
Một người thừa hưởng của cha mẹ những “tiền của”, những “địa vị”, những bề “giao du” có thể giúp họ dựng nên cơ nghiệp to tát, song họ chỉ an phận sống một đời sống dễ dãi với rượu ngon, với gái đẹp, không biết dùng những “dịp may” ấy để làm hơn; trên đường sự nghiệp họ nào có xa hơn một người tay trắng xuất thân song có chí tiến thủ, biết dùng tất cả những năng lực của họ cách triệt để.
 
“Cao hơn, càng cao hơn”, đó là châm ngôn của những người đắc lực. Luôn luôn họ tìm cách phá tan những “kỷ lục” họ đã lập, bất luận về phương diện nào: đã có tiền, họ lo làm thêm nhiều tiền của; đã có học, họ lo mở mang thêm đường học vấn; đã khỏe, họ càng súc tính thêm nhiều sinh lực. Luôn luôn cố gắng để hơn mình hơn người, họ đã biết sống “đắc lực”, tức là sống đầy đủ, sống trăm phần trăm và như thế chắc chắn trăm phần trăm họ sẽ thành công. Một nước có nhiều tên dân “đắc lực” biết cố gắng, biết phấn đấu, biết tiến bộ là một nước chóng đi đến cường thịnh.
 
* * *
 
Bài này được tôi tóm lược các ý của học giả Phạm Cao Tùng nhắn gửi thế hệ trẻ cách đây hơn 60 năm trong hai quyển sách Muốn Nên Người và Tôi có thể nói thẳng với anh, xuất bản vào những năm 1950. 

Gia Nam.